JURYRAPPORT Nominaties Libris Literatuur Prijs 2026
De jury van de Libris Literatuurprijs 2026 voelt zich bevoorrecht de vele romans te hebben mogen lezen die zijn verschenen in het rijke literaire jaar 2025. Met veel plezier selecteerden wij uit 191 romans een longlist van achttien boeken die wij zien als een dwarsdoorsnede van de rijkdom van de hedendaagse Nederlandse literatuur, een literatuur die bloeit, niet onderdoet voor het beste van de internationale literatuur. De jury was vooral heel verheugd over de vele nieuwe, jonge stemmen die zich in 2025 aandienden en die de Nederlandse literatuur een rijke toekomst beloven.
Tegelijk was 2025 politiek-maatschappelijk een erg verontrustend jaar. De wereld stond in brand, met geweld in Gaza, Oekraïne, Soedan, in de straten van de Verenigde Staten, met wereldwijd opkomend rechts-extremisme, de steeds groter wordende onafwendbaarheid van de klimaatcrisis, en dat in een wereld die al bijna vergeten lijkt hoe erg we nog kampen met de gevolgen van de covidpandemie.
De Nederlandse literatuur van 2025 was doortrokken van reflecties op de precaire situatie in de wereld. De auteurs die de jury uiteindelijk selecteerde, zowel de achttien van de longlist, als de zes auteurs die we nomineerden voor de shortlist, schreven literatuur die trouw is aan het leven, literatuur waarin het leven zo wordt vormgegeven dat er bij de lezer een gevoel van authenticiteit ontstaat, literatuur waarin de unieke stijl en stem van de auteur klinken.
Uit dit rijke aanbod heeft de jury een shortlist met zes indrukwekkende romans geselecteerd. Althans, romans? Het genre van de roman is sterk in ontwikkeling en wordt steeds veelkleuriger: de grenzen tussen ‘klassieke’ romans, al dan niet met een autobiografisch of documentair tintje, romans die zich voluit als autobiografisch of documentair presenteren en teksten die zich presenteren als memoires of literaire non-fictie wordt steeds vager.
De roman is allang geen gesloten vorm meer: hij kan archief, dagboek, reportage, essay en herinnering in zich opnemen. De jury omarmt dat brede veld als de hedendaagse roman, zolang het materiaal door vorm, stijl en compositie tot een literaire roman wordt gesmeed. Met de zes genomineerde titels laat de jury zien dit hele spectrum te willen rekenen tot de hedendaagse roman en ook daarmee wil zij de grote rijkdom van de Nederlandse literatuur van vandaag laten zien.
Wat hebben de zes genomineerde romans met elkaar gemeen? Misschien in de eerste plaats dat deze zes auteurs er niet voor terugdeinzen om zware, emotionele, verontrustende en soms ronduit traumatische onderwerpen aan de orde te stellen en daarmee de lezer emotioneel te raken en te ontroeren. Of het nu gaat om de ingewikkelde relaties tussen ouders en kinderen, om omgang met intense rouw, de effecten van armoede en geweld tijdens het opgroeien, om de depressie die een jonge moeder weet te vellen, om toxic masculinity, of om het zware thema van de shoah, de zes genomineerde romans zijn op zoek naar de meest geschikte literaire constructie, de meest doeltreffende stijl, om iets bij de lezer teweeg te brengen.
Daarmee zijn de zes romans ook te beschouwen als liefdesverklaringen aan de literatuur. De romans tonen hoe belangrijk het vakmanschap van de schrijver is: de compositie, het doseren van informatie, het open laten van vragen, het vernieuwen van bestaande genres, de vertelkunst, het zoeken naar de juiste stemmen, het inzetten van meerstemmigheid, de stijl, het laten sprankelen van de taal, het vormen van uitgebalanceerde zinnen. Op al die manieren laten de zes auteurs zien hoe zeer de literatuur het leven kan verdubbelen of verbeelden.
De zes romans die de jury van de Libris Literatuurprijs 2026 nomineerde, zijn alle zes hecht gecomponeerd (zij het op heel verschillende manieren) en laten de lezer niet alleen voelend en betrokken lezen, maar ook literair en esthetisch. Het is deze combinatie van beleving, documentatie en authenticiteit met compositorisch en stilistisch vakmanschap die de shortlist van 2026 kenmerkt. De zes romans die wij willen nomineren zijn:
- De jaknikker van Peter Buwalda – Uitgeverij De Bezige Bij
- Als de dieren van Lieselot Mariën – Uitgeverij Das Mag
- Aan het einde van de oorlog van Bert Natter – Uitgerverij Thomas Rap
- Het gezoem van bijna alles van Coco Schrijber – Uitgeverij Querido
- Nog lang geen winter van Peter Terrin – Uitgeverij De Bezige Bij
- Overgave op commando van Nadia de Vries – Uitgeverij Pluim
- Noraly Beyer, journalist en presentator (voorzitter)
- Sander Bax, hoogleraar moderne Nederlandse letterkunde, Universiteit Leiden
- Liesbeth D’Hoker, literair criticus, leraar en dichter, Dietsche Warande en Belfort, De Reactor en De Lage Landen
- Roos van Rijswijk, schrijver, recensent, schrijfdocent en presentator
- John Vervoort, literair recensent De Standaard der Letteren en Het Nieuwsblad, docent aan de Schrijvers Academie
Bekijk hier het bezoek van Nieuwsuur aan de genomineerde auteurs.
De interviews met de zes auteurs op dinsdag 10 maart in Felix Meritis zijn hier te zien.
Podcastserie ‘De shortlist’: vanaf vrijdag 27 maart staat er wekelijks een nieuwe podcast van alle zes genomineerde romans online.
Bekendmaking van de winnaar van de 33e Libris Literatuur Prijs in Felix Meritis op maandag 11 mei; de winnaar ontvangt € 50.000,– en de bronzen legpenning.
Interview met de winnaar in het VPRO-radioprogramma ‘Nooit meer slapen‘ op dinsdag 12 mei.
Een van de romans van de shortlist van de Libris Literatuur Prijs doet schooljaar 2026/2027 mee aan de Inktaap 2027.
