Joke van Leeuwen -De onervarenen, uitgeverij Querido

Met een hoopvol verhaal in het achterhoofd op een gammele boot stappen, op weg naar betere oorden: het is een dominant nieuwsverhaal maar deze zin vat ook de plot van De onervarenen samen, Joke van Leeuwens jongste roman. Ze laat hierin enkele tientallen boeren uit de Nederlanden halverwege de negentiende eeuw scheepgaan richting Zuid-Amerika. Daar is vruchtbare grond, zo is hun verteld, klaar voor verbouwing. Eenmaal daar, na een barre tocht, valt het echter allemaal behoorlijk tegen. De gewassen komen amper de grond uit en de schamele oogst dient grotendeels af te worden gestaan aan een tirannieke landeigenaar. Er vallen doden, de gedroomde akker wordt een dodenakker.

Van Leeuwen laat ons zo kennismaken met een vergeten verhaal uit onze geschiedenis dat zich met een beetje verbeelding moeiteloos laat spiegelen met de migrantenproblematiek van onze huidige tijd. Maar ze heeft ons meer te vertellen dan alleen een historisch fiasco. Het gaat Van Leeuwen om de menselijke omgang met de onbestemde toekomst: welke verhalen verzinnen we hiervoor en wie of wat laten we leidend zijn? Is het beter om jezelf in de greep te houden van een hoopvol maar ongegrond verhaal of is het wijzer om langzaam ervaring op te doen en te handelen naar wat men al doende leert? Bij Van Leeuwen zijn veel mensen te ongeduldig om te leren. Ze vullen de leemte van de onervarenheid met ficties in, religieus geïnspireerde ficties vaak in dit geval, en zo houdt De Schrift de predikers van doem stevig in het zadel.

Een impliciet pleidooi voor de rede dus, deze wijze en eigenwijze roman, en een pleidooi tegen de mens die zichzelf en anderen overschreeuwt of klein houdt door angst in te boezemen. Over het nietige en zoekende van mensen is al veel geschreven in de literatuur, maar zelden zagen we het strakker verwoord dan bij Joke van Leeuwen, die zich in De onervarenen een betrokken en voortreffelijk ambachtsvrouw toont.